Theo nhận định của Đài khí tượng thủy văn Ninh Bình, vụ Đông Xuân 2025 - 2026, tình hình thời tiết diễn biến phức tạp, khó lường, có khoảng 12-15 đợt không khí lạnh và không khí lạnh tăng cường. Trong đó xã Kim Sơn, có khả năng xảy ra rét đậm, rét hại kèm mưa phùn vào nửa cuối tháng 12/2025 và tháng 01/2026, gây khó khăn trong việc ngâm ủ, gieo và chăm sóc mạ.

Ngoài ra, lúa cỏ, cỏ dại và ốc bươu vàng là các đối tượng sinh vật gây hại thường xuất hiện từ đầu vụ có khả năng lây lan nhanh, sinh trưởng và phát triển rất mạnh, ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng của cây lúa.

Để chủ động bảo vệ sản xuất, hạn chế tác hại của một số đối tượng sinh vật gây hại gây ra ngay từ đầu vụ, UBND xã Kim Sơn Hướng dẫn kỹ thuật ngâm, ủ, gieo mạ và quản lý lúa cỏ, cỏ dại, ốc bươu vàng hại lúa vụ Đông Xuân 2025-2026 như sau:

I. KỸ THUẬT NGÂM, Ủ, GIEO MẠ

1. Giống và thời vụ

- Thời gian gieo mạ từ ngày: 31/01 – 02/02/2026; phấn đấu cấy xong trước ngày 28/02/2026.

- Đối với lúa lai lượng giống gieo từ: 1-1,1 kg/sào, đối với lúa thuần lượng giống gieo từ: 1,2 - 1,3 kg/sào. Cần gieo mạ dự phòng tăng 10% so với diện tích cấy.

2. Kĩ thuật ngâm, ủ

- Hạt giống trước khi ngâm ủ: cần được phơi lại dưới nắng nhẹ từ 1 – 2 giờ để làm tăng khả năng hút nước nhất là đối với nhóm lúa thuần.

- Vụ Đông Xuân có nền nhiệt độ thấp, sử dụng nước nóng 54⁰C (3 sôi, 2 lạnh) để ngâm giống trong khoảng 15 phút, sau đó vớt hết hạt lép lửng và tiếp tục ngâm.

- Thời gian ngâm: đối với lúa lai ngâm từ: 15 - 20 tiếng, với lúa thuần ngâm từ: 24 - 36 tiếng. Cứ 6-8 tiếng thay nước 1 lần để nước không bị chua ảnh hưởng đến

tỷ lệ nảy mầm. Sau khi hạt giống được ngâm no nước, vớt hạt giống ra, đãi thật sạch cho hết mùi chua, để ráo rồi cho vào ủ.

- Dùng túi vải hoặc bao tải dứa hay là thúng, mủng có khả năng giữ ẩm, giữ ấm và thoát nước tốt. Sau đó bọc đống ủ bằng rơm ướt hoặc cho bao giống vào thùng xốp để giữ ấm.

- Khi mộng mạ dài bằng 1/3-1/2 hạt thóc, rễ dài bằng hạt thóc có thể tiến hành đem gieo.

Mộng mạ đạt tiêu chuẩn để đem gieo

3. Kĩ thuật gieo và chăm sóc mạ

3.1. Kĩ thuật gieo

- Chọn chân đất cao ráo, nơi tráng nắng, khuất gió, chủ động tưới tiêu để chăm sóc và bảo vệ mạ tốt nhất.

- Diện tích gieo mạ để cấy từ: 4 – 6 m²/ sào.

- Cần lấy bùn ruộng, bùn ao nơi tráng nắng và lấy trước khi gieo 1 tuần để giải phóng các khí độc trong bùn .Trải bùn thành luống rộng từ: 1 - 1,2m và có độ dày từ: 2 - 3cm, bón bổ sung từ: 0,3 - 0,5kg lân supe đã đập mịn, sau đó cào, trang phẳng mặt luống.  Mạ gieo cần ném ngửa tay, tránh để hạt giống chìm quá sâu trong bùn.

- Làm vòm, che kín cả luống mạ bằng nilon sau khi gieo xong để giữ ấm cho cây mạ: độ cao của vòm từ 50 - 70 cm, khoảng 1,5m theo chiều dài luống cắm 1 thanh làm vòm, chú ý dùng nilon trắng, trong, không bị rách, thủng.

Người dân tiến hành gieo mạ

3.2. Chăm sóc mạ

- Thường xuyên kiểm tra, giữ nước ở rãnh luống mạ để đảm bảo mặt luống ẩm giúp cây mạ sinh trưởng tốt, phòng trừ các đối tượng sinh vật gây hại.

- Trong thời gian che nilon cho mạ, những ngày nhiệt độ trên 25^oC thì cần mở 2 đầu nilon ra để thoát hơi nước ra ngoài và giảm nhiệt bên trong nilon tránh ảnh hưởng nhiệt độ cao đến cây mạ. Trước khi cấy 5 ngày, mở nilon ra để cây mạ quen với điều kiện môi trường, hạn chế việc sốc nhiệt khi đem ra ruộng cấy.

- Tuổi mạ đạt tiêu chuẩn đưa ra ruộng cấy vụ Đông Xuân từ 14 - 20 ngày khi mạ 2,5 - 3 lá (tuỳ thuộc theo diễn biến thời tiết).

II. BIỆN PHÁP KỸ THUẬT QUẢN LÝ LÚA CỎ

Áp dụng tổng hợp các biện pháp và thực hiện liên tục trong một số vụ sản xuất để đảm bảo hiệu quả phòng trừ cao.

 

Ruộng lúa xuất hiện cây lúa cỏ

1. Biện pháp canh tác
- Chọn giống lúa đạt tiêu chuẩn về chất lượng, không để giống trên những ruộng bị nhiễm lúa cỏ từ vụ trước gieo cấy cho vụ sau.
- Chuyển đổi phương thức gieo cấy, hạn chế tối đa việc gieo sạ, áp dụng mạ khay – máy cấy, cấy tay hoặc luân canh sang cây trồng khác để dễ dàng nhận biết, loại bỏ hầu hết lúa cỏ sau 1-2 vụ.

- Giữ mực nước thường xuyên trong ruộng từ 1-3 cm cho lúa sau khi gieo cấy đến khi kết thúc đẻ nhánh hữu hiệu để hạn chế lúa cỏ nảy mầm và phát triển.

- Đối với những ruộng bị nhiễm nặng lúa cỏ cần khoanh vùng, lấy nước sớm và tiến hành lồng bừa nông, san phẳng ruộng rồi rút cạn nước ruộng (như gieo mạ) để nhử lúa cỏ nẩy mầm. Khi cây lúa cỏ có khoảng 3 lá tiến hành lấy nước cày lật úp, làm đất nhuyễn để diệt lúa cỏ.

2. Biện pháp thủ công
- Thường xuyên nhổ bỏ, cắt các bông lúa cỏ lẫn tạp có đặc điểm khác với giống lúa trồng về kiểu hình (màu sắc thân, màu sắc lá, chiều cao cây, góc lá, độ rộng phiến lá…) khi chưa chín đem tiêu hủy để hạn chế nguồn lúa cỏ lây lan cho vụ sau.

 

- Phát động nông dân cắt các bông lúa cỏ khi lúa mới trỗ - ngậm sữa, tránh rơi vãi hạt, đem tiêu hủy; không được để lúa cỏ trên ruộng, bờ ruộng hoặc vứt xuống kênh mương.

Người dân cắt tỉa bỏ cây lúa cỏ xuất hiện trên đồng ruộng        

3. Biện pháp sinh học
- Khi gặt xong có thể đưa vịt vào ruộng để ăn các hạt lúa rụng trên ruộng trong đó có cả hạt lúa cỏ.
- Những ruộng nhiễm nặng lúa cỏ không cho thu hoạch cần tiêu hủy toàn bộ ruộng (bằng cách cắt cho gia súc ăn hoặc cày vùi), chậm nhất trước khi những bông lúa cỏ trỗ đầu tiên vào giai đoạn ngậm sữa. Khi cày vùi có thể sử dụng các chế phẩm vi sinh AT-YTB, Sumitri, Trichoderma ... để nhanh phân hủy rơm rạ và cả hạt lúa cỏ.

III. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CỎ DẠI VÀ DIỆT ỐC BƯƠU VÀNG

Quản lý cỏ dại và diệt ốc bươu vàng ngay từ đầu vụ có ý nghĩa quyết định đến sinh trưởng và năng suất lúa. Cần thực hiện đồng bộ một số biện pháp phòng trừ cỏ dại và ốc bươu vàng như sau:

 - Ngay từ đầu vụ, cần làm đất kỹ, thu dọn hết cỏ dại, san phẳng ruộng trước khi sạ, cấy. Giữ mực nước trong ruộng thích hợp (1-3 cm) ở thời gian sau khi lúa mới cấy đến đẻ nhánh. Đối với những chân ruộng thường xuyên xuất hiện cỏ dại, sử dụng thuốc nằm trong Danh mục thuốc được phép sử dụng tại Việt Nam để phòng trừ. Lựa chọn thuốc tiền nảy mầm hoặc hậu nảy mầm sớm xử lý sau khi sạ, cấy từ 0-15 ngày theo đặc điểm của từng loại thuốc.

Ốc bươu vàng có sức phá hại lớn, sinh sản nhanh

- Ốc bươu vàng hoạt động và gây hại chủ yếu trên các diện tích lúa gieo thẳng, chân ruộng trũng. Cần chủ động thu gom trên ruộng nhà mình, thu gom tập thể trên mương máng. Đây là biện pháp chính để bảo vệ tôm cá và sinh vật có ích. Phun trừ trên những diện tích lúa mới cấy, lúa gieo sạ có mật độ ốc non nhiều không bắt thủ công được hoặc hiện tượng ốc gây hại, cắn phá 5-10% số dảnh.

 

Người dân chủ động thu gom ốc bươu vàng trên ruộng nhà mình

Sử dụng bằng một số loại thuốc hoá học nằm trong Danh mục thuốc được phép sử dụng tại Việt Nam như: Boxer 15GR, Bolis 12GB, Starpumper 800WP, Vịt Đỏ 256EW, Oc clear 700WP, Pazol 700WP, Acsnailkill 700WP, VT- dax 700WP; Oxdie 702WP…